Марҳумға берилген «Ескертиў»

Марҳумға берилген «Ескертиў»

Бүгин пуқараларымыз тек Халық қабыллаўханаларына емес ғалаба хабар қуралларына да өзиниң мүрәжатларын билдирип атыр. Соңғы ўақытта газета редакциясына бир неше пуқаралар тәрепинен өтиниш-тилеклер менен наразылыққа толы хатлар келип атыр.

Нөкис қаласында жасаўшы пуқара Г.Мурадова (аты өзгертилген) редакциямызға аўызша ҳәм жазба түрде мүрәжат етти.

Мен узақ ўақыттан берли шийеленискен жиптиң ушын таба алмай сергизданлыққа ушырадым. Жалғыз анаман, бир нешше жыллардан бери баспанасыз болғанлықтан ижарама-ижара жасап жүрмен. Сол себепли көбинесе турақ жайды ижараға бериўши пуқаралар менен ортамызда түсинбеўшиликлер жийи-жийи ушырасып турады.

Өткен 2018-жылдың август айының бесинши сәнесинде сол дәўирдеги Нөкис қалалық ишки ислер органлары жумысларын муўапықластырыў басқармасы баслығы Г.Аметов (буннан кейин ИИБ деп жүритиледи) атына арза менен мүрәжат еттим, усы арзам 30.08.2018-жылы Нөкис қалалық мәмлекетлик салық инспекциясы баслығы А.Абсаттаровқа орынлаў ушын жиберилген ҳәм жуўапқа 15 күн мүддет ишинде жуўап бериўди со­раған.

Бул мүрәжат салық инспекциясы тәрепинен 18.10.2018-жылы, 24-10032-сан, шығыс хаты менен маған жуўап жазылып, инспекция баслығы тәрепинен қол қойылған, лекин, маған бул хат усы күнге шекем берилмеди. Мен бул хатты мәмлекетлик салық инспекциясына барып өзим алдым.

Жуўап хатта төмендегише жазылған:

Сизиң мүрәжатыңыз инспекция тәрепинен толық үйренип шығылды, үйрениў барысында турақ жай ийеси нызамға қайшы түрде Сиз бенен ижара шәртнамасын дүзбестен турақ жайын ижараға бергенлиги анықланды.

Жуўап хатқа инспекция баслығы А.Абсаттаров турақ жай ийесиниң фамилиясы ҳәм исмин көрсеткен ҳалда жуўап берген.

Бул мүрәжаттан қанаатланбағанлықтан өзимди қыйнаған сораўларға жуўап изледим. Маған турақ жайды ижараға берген пуқара салық инспек­циясына мениң мүражатым түспестен алдын, яғный, 27.07.2018-жылы өмирден көз жумғанлығын анықладым. Мен хайран қалдым, Нөкис қалалық ИИБ ҳәм мәмлекетлик салық инспекциясы хызметкерлери профилактиканы қандай етип алып барған екен? Өлген адамға ескертиў берип, профилактикалық жумыс алып барған ба? Ҳәр бир пуқараның хабары бар, профилактикалық жумыс, сүўретке алыў, түсиник хатлар арқалы әмелге асырылады, сонда инспекция хызметкерлери кимнен түсиник хат алып, кимди сүўретке алған?  

Бул хаттан наразы болып Өзбекстан Республикасы Мәмлекетлик Салық комитетиниң “Исеним” телефонына шағым еттим. Олар мениң бул мүрәжатымды Қарақалпақстан Республикасы мәмлекетлик салық басқармасына жоллап, хатта Өзбекстан Республикасы Мәмлекетлик Салық комитетиниң тәжирийбели хызметкерлердиң қатнасында пуқараның мүрәжаты толық үйренип шығылып,  хат ийесине ҳәм комитетке 18.02.2019-жылға шекем жазба түрде жуўап бериң, делинген.

Мениң бул мүрәжатым салық басқармасы тәрепинен үйренип шығылып маған ҳәм комитетке хатта көрсетилген мүддеттен соң, 20.02.2019-жылы бас­қарма баслығы орынбасары С.Ерниязов тәрепинен жуўап берилген. Жуўап хатта сол алдыңғы Нөкис қалалық мәмлекетлик салық инспекциясының жуўабы тәкирарланып маған нызам талапларын бузған турақ жай ийеси менен профилактикалық сәўбет өткерилгенлигин ҳәм бул пуқараға және нызам бузыўшылық тәкирарланған жағдайда ҳәкимшилик жуўапкершиликке тартылатуғынлығы ескертилди, деген мәниде жуўап берген.

Мен еле бир сораўға жуўап излеймен, Өзбекстан Республикасы Мәмлекетлик Салық комитетиниң исеним телефонына билдирген мүрәжатымда Нөкис қалалық мәмлекетлик салық инспекциясы тәрепинен өлген пуқараға ескертиў берген бе, не себеп мениң мүрәжатыма усы күнге шекем жуўап жоқ, деген шағым арзама басқарма тәрепинен жуўап бермеген. Буннан көринеди, салық тараўында пуқаралардың мүрәжатлары менен ислесиў жоқтың қасында екен.

Сизден илтимас усы мүрәжатымды газетада жәриялаўыңызды сорайман.

Журналист сораўы:

Сизиң мүрәжатыңызды ИИБ тәрепинен Нөкис қалалық мәмлекетлик салық инспекциясына жоллаған ўақтында 15 күн мүддет ишинде хатқа жуўап бериўди сораған, усы белгиленген мүддет ишинде жуўап берилди ме?

– Мениң өзиме ҳәм ИИБне усы күнге шекем жуўап берилмеген, өзим жуўапты еки айдан соң Нөкис қалалық мәмлекетлик салық инспекциясынан алдым.

Пуқараның мүрәжаты бойынша топланған ис ҳүжжетлерин үйренип шығып, журналист төмендегише пикирин билдиреди.

Бириншиден, Нөкис қалалық ишки ислер органлары жумысларын муўапықластырыў басқармасы, Нөкис қалалық мәмлекетлик салық инспекциясы ҳәм оның басқармасы тәрепинен пуқараның Конституция ҳәм басқада нызам ҳәм нызам асты ҳүжжетлери менен кепилленген ҳуқықлары турпайы түрде бузылған.

Себеби, пуқара ИИБне 05.09.2018-жылы мүрәжат еткен болса, ИИБ тәрепинен пуқара мүрәжаты 30.09.2018-жылы салық инспекциясына жолланған. ИИБ тәрепинен Өзбекстан Республикасы “Физикалық ҳәм юридикалық шахслардың мүрәжатлары ҳаққында”ғы нызамының 17-статьясындағы талапты итибардан шетте қалдырған, яғный, нызамда Конституция талапларына муўапық пуқаралардың бузылған ҳуқықларын тәмийинлеў, мүрәжатлары толық ҳәр тәреплеме үйренип шығыў нәзерде тутылған.

Ал, усы нызамның 25-статьясының 2-бөлиминде егер келип түскен мүрәжат усы орган ўәкиллигине тийисли болмаса онда бес күнлик мүддеттен кешиктирмей тийисли органға жоллайды ҳәм бул ҳаққында мүрәжат ийесине жазба түрде хабар береди деген талап ИИБ тәрепинен бийпәрўалыққа жол қойылып, пуқараның мүрәжаты арадан 25 күн мүддет өткеннен соң мәмлекетлик салық инспекциясына жолланған, бирақ, бул ҳаққында мүрәжат ийесине жуўап берилмеген.

Екиншиден, Нөкис қалалық мәмлекетлик салық инспекциясы баслығы А.Абсаттаров тәрепинен ИИБнен келип түскен мүрәжат бир ай, он бес күн мүддеттен соң пуқараға жуўап хаты таярланған, бирақ, бул жуўап хат усы күнге шекем берилмеген, ал, пуқара болса жуўап хатты өзи талап етип барып алған. Инспекция тәрепинен ИИБне усы күнге шекем жуўап бермеген. Нәтийжеде жоқарыдағы нызамның 28-статьясындағы талапты бузған, таң қаларлық жери соннан ибарат жуўап хатқа инспекция баслығы А.Абсаттаров қол қойған, бирақ, жуўап хат нызамда көрсетилгениндей тийисли тәртипте инспекцияның мүрәжатлар менен ислесиў бойынша арнаўлы дизиминен өтпеген, бул бойынша инспекция хызметкери И.Атажановтың түсиник хаты бар.

Пуқараның мүрәжатын үйрениўде бийпәрўалыққа жол қойылған.

Үшиншиден, Пуқараның исе­ним телефонға билдирген мүрәжаты бойынша Өзбекстан Республикасы Мәмлекетлик Салық комитети баслығы орынбасары Б.Турабоев тәрепинен Қарақалпақстан Республикасы мәмлекетлик салық инспекциясы басқармасына 18.02.2019-жылға шекем мүрәжатқа жуўап бериўди сораған, бирақ басқарма тәрепинен 2019-жылдың 20-февраль сәнесинде кешиктирип жуўап берген. Мине усы жуўапта Нөкис қалалық мәмлекетлик салық инспекциясының жуўабында көрсетилгениндей нызамға қайшы түрде ижараға турақ жайын берген пуқара менен профилактикалық сәўбетлесиў өткерилди, делинген, буннан тысқары ҳуқықбузарға ҳәкимшилик жаза шарасын қолланыўға нызам жол қоймайды, себеби, Өзбекстан Республикасы ҳәкимшилик жуўапкершилик ҳаққындағы кодексиниң 36-статьясында көрсетилген бир жыллық мүддет өтип кетти, деп көрсетилген.

Басқарманың бул ҳәрекетин нызам талапларына муўапық журналистлик сорастырыў өткерген ҳалда үйренип шыққанымызда, турақ жайды ижараға берген пуқара өмирден көз жумғаны менен 2017-2018-жыл даўамында бул турақ жай ижара шәртнамасыз пуқараларға жасаў ушын берип келгенлиги МПЖ органы менен биргеликте анықланды.

Сораў туўылады, неге енди басқарма тәрепинен пуқараның мүрәжаты толық үйренилип шығылмаған. Нәтийжеде салық органы тәрепинен жоқарыдағы нызам талаплары итибардан шетте қалып, пуқараның Конституция менен кепилленген ҳуқықының бузылыўына жол қойылды?

Жоқарыдағылардан келип шығып, пуқараға нызам талапларына муўапық ИИБ, мәмлекетлик салық инспекциясы ҳәрекети үстинен суд ҳәкимиятына шағым етип, келтирилген мораллық ҳәм материаллық зыянды өндириў ҳуқықы түсиндирилди.

Жуўмақ соңында айтатуғын болсақ, пуқараның ҳуқықы дерлик жети айдан бери бузылып келинбекте, Өзбекстан Республикасы ҳәкимшилик жуўапкершилик ҳаққындағы кодексиниң 43-статьясында мүрәжатлар ҳаққында нызам талапларын бузған лаўазымлы шахсларға суд тәрепинен ҳәкимшилик жаза шарасы нәзерде тутылған, хош бул лаўазымлы шахслар суд тәрепинен жазаға тартыла ма?

Егер адамды сынағың келсе ҳәмел берип көр, дегендей не себеп лаўазымлы шахслардың көпшилиги пуқара мәпине, өзиниң хызмет ўазыйпасына бийпәрўа қарайды?

“Жалғыз аттың шаңы шықпас, шаңы шықса да даңқы шықпас” дегендей нызам бузыўшылыққа қарсы гүресиў шарасыз қалған пуқараның жалғыз өзиниң иси емес, ал, кең жәмийетшиликтиң ўазыйпасы екенлигин түсиниў инсаныйлық миннетимиз.

Дәўлетмурат ТӘЖИМУРАТОВ,

журналист.