Ең ески ҳәрип

  - 131


Ҳиндстанның балалар бақшаларының бирин де балаларға пышақ, бомба ҳәм басқа да қурал-жарақ затлардың сүўретлери арқалы ҳәриплерди үйретеди екен. Ата-аналар бундай әлипбеден тийисли орынларға шағым етип, бундай иске тыйым салыныўын талап етпекте.

Бүгинги күнде дүнья жүзинде 65 ҳәр түрли алфавиттен пайдаланылады. Солардан ең көлемлиси кхмер алфавити болып, онда 72 ҳәрип бар. Ал, ең аз ҳәрипли алфавит Папуа Жаңа Гвинея тиллериниң биринде, онда тек 11 ҳәрип бар.

Алфавитти финикиялылар ойлап тапқан, ал, оған даўыслыларды греклер киргизген. Алфавитти еле де жетилистиргенлер болса (б.э.ш. ıv әсир) римликлер болып есапланады. Ең ески ҳәрип бул- «О». Ол әййемги дәўирде финикиялылардың алфавитинде де болған. Тарийхшылардың шамалаўынша ол алфавитке 33000 жыл бурын киргизилип, соннан берли ҳеш қандай өзгериске ушырамаған. Дүнья жүзиндеги ең көп тарқалған даўыслы ҳәрип
«А». Ол қолланылмайтуғын тилдиң өзи жоқ. Ҳәттеки, еки даўыслы («а» ҳәм «э») бар абхаз
тилинде де кең қолланылады. Және де убых тилинде де болып, бул тилде ол жалғыз даўыслы ҳәрип болып есапланады. «Ы» ҳәриби рус тилиндеги бирде-бир сөздиң басында келмейди. Ал, түркий тиллес халықларда бул ҳәрипти сөздиң басында көп жағдайда көриўге болады.


Таярлаған: Руслан Исаков .

 

Поделиться: