«ZO‘R TV» НЕГЕ КЕШИРИМ СОРАДЫ?

  - 132


Өткен жылдың 23-ноябрь сәнесинде «ZO‘R TV» коммерциялық телеканалы тәрепинен өспиримлер бойынша шоу көрсетиўин берди. Көрсетиўдиң мазму­нына қысқаша тоқтап өтсек, студияда төрт жасар ул, бес жасар қыз ҳәм алты жасардың шамасында ул бала отыр, оларға баслаўшы мына сораў менен мүрәжат етти.

–Егер қыз жигитти жақсы көрип қалса, жақсы көргенин қалай билдиредиs Бул сораўға төрт жасар бала аң-таң болып жуўап бере алмады, ал, бес жасар қыз болса, егленбестен «қызға тән наз бенен билдиреди». Ал, алты жасар бала болса, «жақсы көргенлигин хат пенен билди­реди» деди, кейинги сораўлар қурама­лырақ келди, яғный, «егер жигит пенен қыз кафеге барса, кафеде отырған пул­ды ким төлейди» деди, буған төрт жасар бала «папа төлейди» деди. Себеби, төрт жасар бала бул сораўға толық ақылы жетпеди, бес жасар қыз болса «әлбетте, жигит төлеўи керек» деди, алты жасар бала да тап усы тақылетте жуўап бер­ди. Кейинги сораў, «ушырасыўға жигит мирәт ете ме яки қыз ба?» бул сораўға төрт жасар бала жуўап бере алмады, бес жасар қыз «парқы жоқ» деди, ал, алты жасар бала болса «жигит мирәт етиў ке­рек» деди, қулласы бул сораўлар барған сайын уятқа толып барар еди.

Буннан соң, бул мәселелер бойын­ша Өзбекстан Республикасы Миллий телерадиокомпаниясы директоры атына арза менен мүрәжат етип, бул коммер­циялық телеканалды суд арқалы жазаға тартыў түўе, жабыўға шекем шағым ететуғынлығымды билдирип, мүрәжат еттим.

Мүрәжатым «ZO‘R TV» телеканалы тәрепинен толық үйренилип, меннен аўызша ҳәм жазба түрде кеширим сорап, көрсетиў буннан былай эфирге берил­мейтуғынлығын билдирди. Коммерция­лық канал басшыларына бундай унам­сыз ҳәрекетлер “Birga-bir” көрсетиўинде «Қайнона ва келин жанги» деген сөзлер қолланып, ҳәттеки, көрсетиў рекла­масында спорт шерим қолқабын кий­ип, урысыўға таяр турғанлығын, бун­дай келин менен қәйинене ортасында аўызбиршилик жоғалатуғын факторлар­ды билдирдип, бул көрсетиўди де алып таслаўды сорандым. Тилекке қарсы, бул пикирим телеканал басшыларына ма­қул келмеди.

«ЫШҚЫ» МЕКТЕБИ МЕ?!

Ал, енди Қарақалпақстан телевидени­есиндеги көрсетиўлер кеўилге қонымлы ма? Тамашагөй сыпатында баҳа берсем жаслардың тәрбиясына кең түрде ити­бар берип атырған бир ўақытта телеви­зордан балалар ушын мультфильмлерди кишкене бала түўе, ересек адамлар да көриўге уялатуғын кадрлар жүдә көп. Мәселен, қыз бенен бала бирин-бири сүйгени, бир-бирине гүл бергени, қула­ғын тислегени және де ҳайўанлардың бир-бирине муҳаббат айтқанлығы, үйлениўди режелестиргенлиги, улыўма ышқый мүнәсибетке толы сюжетлерди көрип уяласаң. Саўал туўылады - бала­ларға ҳәзирден баслап үйлениў, сүйисиў туўралы мультфильмлерди телевизордан қойып берсек, ертеңи қандай болады? Бул ҳәрекетлерди клиплерде жүдә көп көретуғын болдық, бул унамсыз көри­нислер апатшылықтан басқа ҳеш нәрсе емес.

Өзбекстан Республикасы «Бала ҳуқықларының кепилликлери ҳаққында»ғы нызамының 16-статьясында ҳәм Қара­қалпақстан Республикасы, сондай-ақ, Өзбекстан Республикасы «Ғалаба хабар қураллары ҳаққында»ғы нызамының 6-статьясында порнографиялық, мий­римсизлик ҳәм зорлық, инсан қәдир- қымбатын кемситиўши ҳәм балаларға зыян тийгизиўши көрсетиўлерди көрсетиўге жол қойылмайды, делинген.

 

ТЕЛЕБАСЛАЎШЫЛАРДЫҢ

САЎАТСЫЗЛЫҒЫ –

ТЕЛЕКАНАЛДЫҢ  ЖҮЗИ

 

Басқа кәсип ийелерин айтпағанда көпшилик шайыр, тилши, диктор ҳәм баслаўышлар тәрепинен тил ҳаққындағы нызам талапларына әмел етпей атырған­лығы ойландырады. Мәселен, мынадай сөзлерди көп қолланады, «улығлаў», «ең кем ис ҳақының барабары», «имтияз», «қызықарлы», «машғулат», «тадбир», «адалат», «мажбурият», «тәлим» ҳәм т.б. Бул сөзлердиң ҳәммесиниң қарақалпа­қша аўдармасы бар, неге буны дурыс пайдаланбаймыз. Негизинде өзбек ти­линдеги көрсетиўде сап өзбек тилинде, қарақалпақ тилиндеги көрсетиўде сап қарақалпақ тилинде сөйлесе көрсетиў шырайлы шығар еди.

Буннан тысқары қарақалпақ тилинде келер мәҳәл, өткен мәҳәл, ҳәзирги мәҳәл деген түсиниклер бар, бирақ, бул ҳәре­кетлер телевидение ҳәм радиода жоқтың қасында. Мәселен, Қараөзек райо­нынан Аман Отарбаев көрсетиўимизге хат жоллайды, деп қолындағы хатты оқып береди. Бул сөз мәнисине қара­сақ Отарбаев Аман көрсетиўге хат­ты енди жоллайжақлығын түсиниў мүмкин, бирақ қарасаңыз көрсетиўди алып барыўшы сол ўақытта оқып бере­ди. Егер усы жерде сөзди дурыс қолланғанда «Отарбаев Аман көрсетиўимизге хат жоллаған ямаса Отарбаев Аманнан көрсетиўимизге хат келген». «Хабар» информациялық бағдарламасында мына сөзлерди қолланыў үрдиске айланды: «Әлбетте, тәкирарланбас, қайталанбас, бийтәкирар» бул сөзлерди ҳәдден тыс пайдаланып, орынсыз жерде қолланып атырғанлығын өзлери түсинсе еди. Және де көпшилик журналист ҳәм дикторлар сәўбетлесип атырған адамына «келиң, усы ҳаққында айтып берсеңиз» дейди, ол адам қасында отырған болады, неге енди қасында отырған адамға «келиң» деген сөзди қолланады? Халыққа биле­сиз бе, деп мүрәжат етиў үрдис болып кетти.

Ал, енди адамның атларын айтқан­да мысалы шырайлы исм саналған Сәрбиназ деген исимди Сарбийназ, ал, Ҳүрлиман деген исимди Хурлийман деп айтады. Бул ҳәрекетлер де саўатсызлыққа барып тақалады.

Және де ашықтан-ашық сөйлесиў ҳәм т.б көрсетиўлерде жасалмалық сезилип турады. Бул мәселеде «Өзбекстан» теле­каналындағы көрсетиўлерден үлги алса мақсетке муўапық болар еди.

Ғалаба хабар қуралларында айтылған сөз бала қәлбинде мөрленип, турмыста пайдаланатуғын күнделикли сөзине ай­ланады. Оның кәмил инсан болыўына хызмет ететуғын үлги, өрнек боларлық мультфильм, көрсетиў берилиўи зәрүр. Сонда ғана елимиздиң ертеңин қурату­ғын азаматлардың санын көбейте ала­мыз.

Дәўлетмурат ТӘЖИМУРАТОВ.

Поделиться: