АРАЛБОЙЫ РЕГИОНЫ УШЫН АРНАЎЛЫ ФОНД

  - 51


 Бирлескен Миллетлер Шөлкеминиң Нью-Йорк қаласын¬дағы резиденциясында 27-ноябрь күни БМШның Аралбойы регионы ушын Инсан қәўипсизлиги бойынша көп тәреплеме шериклик тийкарында Трастфонды жумысының басланыўына бағышланған илаж болып өтти. Илаж  Өзбекстан Республикасы, Норвегия ҳәм Япония ҳүкимет­лери тәрепинен БМШның инсан қәўипсизлиги бойынша бөлими ҳәм бир қатар шөлкемлер менен биргеликте шөлкемлестирилди. Онда БМШ арнаўлы структура­лары,  Халықаралық  валюта қоры, Жәҳән банки, Азия раўажланыў банки, АҚШтың жетекши ком­паниялары менен банк-финанс институтлары, халықаралық мәмлекетлик емес экология бирлеспе­лери, илимий топарлардан 300 ге шамалас адам қатнасты.

Аралбойы регионы ушын Ин­сан қәўипсизлиги бойынша көп тәреплеме шериклик тийкарында траст фондын шөлкемлестириў ба­ғдарындағы елимиз басламасының БМШ тәрепинен қоллап-қуўатла­нғаны Өзбекстан ҳәм халықаралық жәмийетшилик пенен регионда экологиялық кризис ақыбетлерин сапластырыў және социаллық-эко­номикалық жағдайды жақсылаў, халықтың турмыс шараятын арт­тырыў жолындағы белсенди сөй­лесиўдиң логикалық даўамы болды.

Мәмлекетимиз делегациясы ўәкиллери жоқары дәрежедеги илаждың басланыўында БМШ Бас хаткери Антониу Гуттеришке Президентимиз Шавкат Мирзи­ёевтиң сәлемин ҳәм Траст фонды жумысын шөлкемлестириўдеги жәрдеми ушын миннетдаршылы­ғын жеткерди.

Антониу Гуттериш мәмлекети­миз басшысына өзиниң жақсы нийетлерин ҳәм 2017-жыл сен­тябрь айында Нью-Йорк қаласын­да болып өткен жоқары дәрежеде­ги ушырасыў ўақтында ерисилген келисимлерди әмелге асырыў бой­ынша бирге ислесиўге таяр екенин жеткериўди сорады. Илаждың ашылыўында Анто­ниу Гуттериш шығып сөйледи ҳәм Траст фондының шөлкемлестири­лиўин «Жәбирленген регион та­рийхында жаңа бет», деп баҳалады. Бул тегин емес, әлбетте. Бас хаткер 2017-жылдың июнь айында Аралбойы аймақларына сапар еткен ҳәм жәҳәндеги ири ишки суў бассейнлеринен бири Аралдың қурып барыўы себеп­ли регионда кризиске ушырап атырған социаллық-экономикалық жағдайды өз көзи менен көрген, инсанлардың турмыс тәризи ҳәм келешекке исеними сөнип бара­тырғанына гүўа болған еди. Жо­қары мәртебели мийман бундай жағдайға «жер жүзилик көлемдеги апатшылық» сыпатында қараған еди. Аралбойы регионы машқала­сына дүнья жәмийетшилигиниң итибарын қаратыў ҳәм регионның раўажланыўы ушын техникалық- финанслық ресурсларды пайдала­ныў Траст фондының тийкарғы мақсет-ўазыйпаларынан болып есапланады. Усы мәниде Анто­ниу Гуттериш донор жәмийетшиликлердиң ис-ҳәрекетин бирлестириў имканиятын беретуғын бул структура жергиликли халықтың жоғалып баратырған үмитлерин қайтарыў, олар ушын мүнәсип турмыс шараятын жаратыў мүмкиншилигин беретуғынын атап өтти. Арал апатшылығы заманымыз­дың ең үлкен экологиялық машқалаларынан бирине айланып үлгерди. Теңиз түбинен көтерилип атырған шаң жылына 80 миллион тоннаға шамалас дуз ҳәм зыянлы химиялық элементлерди Шығыс Европадан Гималай таўларына шекем, Антарктида жағалықлары менен Гренландия музлықларына ҳәм ҳәттеки, Норвегия тоғайлары­на шекемги үлкен аймаққа жайып атырғаны «Жоқ етилген үмитлер» ибарасын тереңирек аңлаў ҳәм ма­шқаланың қаншелли апатшылық түрге енип атырғанын түсиниў имканиятын береди.

Бүгинги күнде экологиялық кри­зис ақыбетлерин сапластырыўға қаратылған ҳәрекетлерди бирлестириў Өзбекстанның сыртқы сия­сатындағы бас бағдарлардан бири болып табылады.

Мәмлекетимиз басшысы Шавкат Мирзиёев 2017-жыл, 19-сентябрь күни БМШ Бас Ассамблеясының 72-сессиясында шығып сөйлеген сөзинде дүнья жәмийетшилиги­ниң итибарын және бир рет Арал апатшылығына қаратты. Прези­дентимиздиң басламасы менен 2018-2021-жылларда Аралбойы аймағын раўажландырыў бойын­ша Мәмлекетлик бағдарламаның қабыл етилгени болса, Өзбекстанның усы сыяқлы экологиялық апатшылық ақыбетлерине қарсы гүресиўдеги өзгермейтуғын сияса­тын өзинде сәўлелендирди.

Әнжуманда Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңе­синиң Баслығы М.Ерниязов та қатнасып, Аралбойы регионын­дағы экологиялық жағдайды жақсылаў, инсан өмирине қәўипли тәсирлерди жумсартыў бойынша мәмлекетимиз тәрепинен әмел­ге асырылып атырған комплек­сли илажлар ҳаққында мағлыўмат берди. Өзбекстан Президентиниң басламасы менен Аралбойы ха­лықаралық инновация орайы­ның шөлкемлестирилгени ҳәм оның тийкарғы мақсетлери менен ўазыйпалары туўралы баянат жа­сады.

Арал теңизиниң қурыўы дүнья­дағы ең үлкен экологиялық апат­шылықлардан бири болып, региондағы ҳүкиметлер және жәмийетшиликлер ушын бир қатар экологиялық, социаллық-эконо­микалық, медициналық ҳәм гума­нитарлық машқалалардың себеп­шиси, деп есапланады. Бүгинги күнде аймақта ишимлик суўының там-тарыслығы, түрли кеселли­клердиң кең тарқалыўы, аналар ҳәм балалар өлиминиң артыўы бақланбақта.

Мәмлекетимиз басшысының ис-ҳәрекети менен бул аймақта социаллық-экономикалық реформаларды нәтийжели әмелге асырыў мақсетинде келеси еки жылда улыўма нырқы 1,5 миллиард АҚШ доллары болған 800 ге шамалас жойбарды әмелге асы­рыў нәзерде тутылған.

Илажда Траст фондын шөлкемлестириў басламасын 2015-жылы Өзбекстан тәрепи алға қойғаны атап өтилди. Әнжуман­да Япония, Норвегия, Нигерия, Қазақстан, Алжир, сондай-ақ, бир қатар мәмлекетлик емес шөлкемлердиң ўәкиллери усы фондтың жумысын қоллап-қуўат­лаўға таяр екенин билдирди. Фо­рум шеңберинде Өзбекстан ҳүки­метиниң Фонд қорына ҳәр жылы 2 миллион АҚШ доллары ажыра­татуғыны атап өтилди. Норвегия делегациясы ағзалары да шығып сөйлеп, мәмлекет ҳүкиметиниң Фонд қорына 1,2 миллион АҚШ доллары муғдарында қаржы ажы­ратыў бойынша қарары ҳаққында мағлыўмат берди.

Форумның жуўмағы бойынша баспасөз әнжуманы шөлкемлестирилди. Ғалаба хабар қураллары­ның ўәкиллери менен ушырасыўда бул форум өзиниң әҳмийетине бола тек ғана фондтың жумысын­да емес, ал, Орайлық Азия ре­гионында экология ҳәм суўдан пайдаланыў бағдарындағы халы­қаралық бирге ислесиўди раўаж­ландырыўда жаңа басқышты бас­лап беретуғыны, алға қойылған усыныслар менен басламалар ре­гион халықларының абаданлығын арттырыўға хызмет ететуғыны атап өтилди.

ӨзА.

Поделиться: