Тилимиздиң тазалығы қай дәрежеде?

  - 73


Менде пикир бар...

 

Тилимиз оғада бай деп мақтана аламыз. Бирақ, усындай мақтанып жүриўимиз өзиниң тастыйығын таўып атыр ма деген сораўға қай дәрежеде жуўап бере аламыз. Буған себеп, ҳәзирги ўақытта көпши­лик көше тили менен сөйлеўге бейимлесип баратырғанлығында. Ана тилимиздеги гөнерген сөзлер пүткиллей пайдаланыўдан шығып қалмақта. Мениң өзим қарақал­пақ тили пәнинен таярланғанымда ҳеш қандай еситпеген, пайдалан­баған сөзлерди оқыдым. Солардың көбиси гөнерген сөзлер қатарында екен. Биз оны рус тилинен сөзлик ядлағандай етип ядладық. Бул сөзлердиң халық арасында пайда­ланыўдан шығып қалыўына түрли  себеп болыўы мүмкин. Ҳәзирги ўақытта кишкенелеримиз сөйлеў барысында гәпине көбирек өзбек­ше, орта жастағылар қазақша, ал, жас үлкенлеримиз русша қосып сөйлейди. Не ушын ана тилдиң тазалығына итибар бериўде жанашырларымыз көринбей атыр. Мен ана тилдиң бир жанашыры сыпатында усынысларымды бил­дирип өтпекшимен.

Егер гөнерген сөзлерди пайда­ланыўға киргизип барсақ, буған адамлар да тез үйренер еди. Буны халықтың санасына тез сиңдирип барыўда ғалаба хабар қураллары­ның хызметкерлери өзиниң үле­син қосса мақсетке муўапық келе­ди деп ойлайман. Және бир айта кететуғын мәселе Қарақалпақстан көлеминде өткерилип атырған та­ңлаў ҳәм жарысларда, түрли бел­лесиўлерде қайсы тараўға тийисли болса да тилдиң тазалығына ҳәм оннан шебер пайдалана алыўына айрықша итибар менен қараса ҳәм талап етсе деймен. Бизиң хабары­мыз бар, қарақалпақ тилиндеги атамасы болса да айрым ўақытла­ры терминлерди көпшилик русша айтады.

Педагог ҳәммемиз ушын үлги, мейли ол қайсы оқыў орны болса да өзиниң өтип атырған сабағында сап ана тилимизде (егер қарақал­пақ тилинде оқытылса) сөйлесе оның шәкиртлерине де усы тәрепи толық өтеди деп ойлаймыз. Жасы үлкен кекселеримиз қарақалпақ халқының ески тилин жақсы би­леди. Бул бойынша не исленип атыр, яғный, баҳалы мийрасты жыйнап ҳәм оны жаслардың са­насына сиңдирип барыўда бүгин­ги күни ислеп атырған жумыслар бизди қызықтырады.

Тилди жарлылатыў ҳәм оны жоғалтыў ашынарлы қубылыс екенлигин ҳәр биримиз жақсы түсиниўимиз керек. Себеби, тил миллеттиң айнасы ҳәм нышаны.

Қыдырнияз БАБАНИЯЗОВ,

Өзбекстан мәмлекетликкөркем өнер ҳәм мәденият институ­ты Нөкис филиалының 4-курс студенти.

Поделиться: